Dava Açma Ücreti ve Masrafları: 2026 Harç ve Gider Kalemleri

Dava masrafı tek bir 'ücret' değildir; devlete ödenen harçlar, yargılama işlemleri için depo edilen gider avansı ve dosya ilerledikçe doğan delil giderlerinden oluşan bir pakettir. Avukat ücreti ise bu paketin dışında, sizinle avukatınız arasındaki sözleşmeye tabidir — o boyutu avukat ücretleri rehberinde ayrıca inceledik. 2026 için tipik kalemler şöyledir:

Bu tutarların tamamı her dosyada doğmaz: tanık dinletmeyecekseniz tanık gideri, bilirkişiye gitmeyen bir dosyada bilirkişi ücreti ödenmez. Açılışta kasadan çıkan asgari tutar, harçlar ile gider avansının toplamıdır.

Harçlar, 492 sayılı Harçlar Kanunu'na bağlı tarifeyle her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. İki temel tip vardır. Maktu harç, konusu parayla ölçülemeyen davalarda (örneğin boşanma, velayet) alınan sabit tutardır. Nispi harç ise konusu para veya parayla ölçülebilen bir şey olan davalarda dava değeri üzerinden hesaplanır: 2026'da oran binde 68,31'dir ve bu tutarın dörtte biri dava açılırken peşin yatırılır; kalan kısım yargılama sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilir.

Örnek: 500.000 TL'lik bir alacak davasında toplam nispi harç 34.155 TL'dir; açılışta bunun dörtte biri, yani 8.538,75 TL peşin ödenir. Dava değeri yükseldikçe peşin harç da doğrusal büyür — bu yüzden yüksek değerli alacaklarda bazen alacağın bir bölümü için kısmi dava veya tutarın yargılamada netleşeceği hâllerde belirsiz alacak davası tercih edilir; bu seçim hem harcı hem usul stratejisini etkiler.

Dava sırasında talep artırılırsa (ıslah) artan kısmın harcı tamamlanır; harç tamamlanmadan mahkeme o taleple ilgili işlem yapmaz. Dilekçedeki dava değerini gerçekçi belirlemek, hem eksik harç sorununu hem gereksiz peşin harç yükünü önler.

Gider avansı, yargılama boyunca yapılacak tebligat, yazışma ve benzeri işlemlerin karşılığı olarak dava açılırken peşin depo edilen tutardır; yatırılması bir dava şartıdır (HMK m. 120). Tutar, her yıl yayımlanan Gider Avansı Tarifesi'yle belirlenir: 2026 tarifesinde (RG 28.10.2025) taraf sayısının beş katı tutarında tebligat ücreti ile diğer iş ve işlemler için 530 TL maktu tutar öngörülmüştür; iki taraflı ortalama bir dosyada açılış avansı genellikle 1.500–2.500 TL aralığına denk gelir.

Avans yatırılmamış veya eksikse hâkim davacıya iki haftalık kesin süre verir; süresinde tamamlanmazsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Yargılama uzayıp avans tükenirse mahkeme ek avans ister — bu bir ceza değil, deponun yeniden doldurulmasıdır.

Gider avansı ile delil avansı farklıdır: tanık ve bilirkişi gibi belirli bir delilin gerektirdiği giderler için mahkeme ayrıca delil avansı yatırılmasını isteyebilir (HMK m. 324); yatırılmazsa o delilden vazgeçilmiş sayılabilir, ancak dava reddedilmez.

Delil giderleri, dosyanın niteliğine göre toplam maliyetin en değişken kalemidir. Bilirkişi ücreti, Adalet Bakanlığı'nın her yıl yayımladığı Bilirkişilik Asgari Ücret Tarifesi'yle belirlenir; 2026 tarifesinde dosya başına mahkeme türüne göre 2.200–4.100 TL aralığındadır (sulh, tüketici ve icra mahkemelerinde 2.200 TL; aile, iş ve kadastro mahkemelerinde 2.800 TL; asliye hukuk ile idare ve vergi mahkemelerinde 3.600 TL; asliye ticaret ile fikrî ve sınaî haklar mahkemelerinde 4.100 TL). Hesap uzmanı, mühendis ve hekimden oluşan üç kişilik heyet görevlendirilen dosyalarda bu tutar kişi başına ödendiğinden üçe katlanır; itiraz üzerine ek rapor veya yeni heyet gerekirse yeniden avans istenir.

Tanık gideri, Tanıklık Ücret Tarifesi'ne göre tanık başına günlük olarak ödenir ve tanığın yol masrafı eklenebilir; dinletilecek tanık sayısı arttıkça yatırılacak delil avansı da artar. Keşif yapılacaksa keşif harcı, araç gideri ve keşfe katılan bilirkişilerin ücreti birlikte hesaplanır — taşınmaz davalarında keşif çoğu zaman kaçınılmaz olduğundan bu dosyalarda bütçeye baştan eklenmelidir.

Pratik bir ölçü: alacak ve tazminat davalarının çoğu en az bir bilirkişi incelemesinden geçer; taşınmaz ve inşaat uyuşmazlıkları ise tipik olarak keşif + heyet raporu görür. Dava bütçenizi yalnızca açılış harcına göre değil, dosyanızın muhtemel delil rotasına göre kurun. Sürecin hangi aşamasında hangi giderin doğduğunu dava nasıl açılır rehberinde adım adım görebilirsiniz.

Dava açarken yaptığınız ödemeler nihai değildir. Kural şudur: yargılama giderlerine, aleyhine hüküm verilen taraf mahkûm edilir (HMK m. 326). Davada haklı çıkan taraf, ödediği harçları, gider avansından kullanılan tutarı ve delil giderlerini karşı taraftan alır; dava kısmen kabul edilirse giderler haklılık oranına göre paylaştırılır.

Bunun yanında bir de karşı vekâlet ücreti vardır: avukatla temsil edilen taraf lehine, mahkemece Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) üzerinden hükmedilen ücrettir ve kaybeden tarafça ödenir. Bu tutar, tarafların kendi avukatlarıyla anlaştıkları ücretten bağımsızdır; nispi davalarda dava değerine göre, maktu davalarda tarife tutarı üzerinden hesaplanır. Yüksek değerli bir davayı kaybetmenin faturasına, karşı tarafın vekâlet ücreti de eklenir — dava açmadan önce ön değerlendirme yaptırmanın temel nedenlerinden biri budur.

Dava masraflarını kısmen veya tamamen karşılayamayacak durumda olanlar için kanun iki kapı açar. Birincisi mahkemeden talep edilen adli yardımdır (HMK m. 334 vd.): talebi kabul edilen taraf, harçlardan ve gider avansından geçici olarak muaf tutulur; gerekiyorsa masraflar devlet tarafından avanslanır. Adli yardım, davanın açıkça dayanaksız olmaması ve ödeme gücü yokluğunun belgelenmesi (gelir durumu, muhtaçlık belgesi, SGK kayıtları) şartına bağlıdır.

İkincisi, baroların adli yardım büroları üzerinden ücretsiz avukat görevlendirilmesidir; bu, mahkemedeki harç muafiyetinden ayrı ve onu tamamlayan bir mekanizmadır. Her iki başvurunun şartlarını, gereken belgeleri ve dilekçe pratiğini adli yardım rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Ayrıca bazı dava ve talepler kanun gereği harçtan istisnadır veya maktu harca tabidir; örneğin icra mahkemesindeki bazı şikâyetler ve sosyal güvenlik uyuşmazlıklarının bir bölümü farklı rejime tabidir. Dosyanızın istisna kapsamına girip girmediği tevzi aşamasında netleşir; adli yardım talebiniz reddedilirse bu karara karşı itiraz yolu da açıktır. Önemli olan şudur: maddi imkânsızlık, hak aramanın önünde mutlak bir engel değildir — doğru mekanizmayı kullanmak gerekir.

Kalemleri somutlaştırmak için iki taraflı, bilirkişiye gitmesi muhtemel 200.000 TL'lik bir alacak davasını ele alalım:

Bu tablo bir tahmindir; heyet raporu, keşif veya ek rapor gerektiren dosyalarda toplam yükselir. Davada haklı çıkmanız hâlinde bu giderlerin kural olarak karşı taraftan tahsiline hükmedilir — ancak tahsilat, karşı tarafın ödeme gücüne bağlıdır ve ayrı bir icra süreci gerektirebilir.

Masraf-fayda dengesini kurarken davanın muhtemel süresini de hesaba katın: para bir kez yatar ama dosya yıllarca sürebilir. Mahkeme türüne göre gerçekçi süre beklentileri için dava ne kadar sürer rehberine bakın; dosyanızın açılmaya değer görünüp görünmediği konusunda tarafsız bir ilk okuma için ön değerlendirme hizmeti düşünülebilir.