Anlaşmalı Boşanma: Şartlar, Protokol ve Tek Celsede Boşanma Rehberi

Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin 3. fıkrasında düzenlenir ve evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının kanıtlanmasına gerek olmayan tek boşanma yoludur: kanun, şartlar sağlandığında evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılacağını kabul eder. Bu yüzden tanık dinlenmez, kusur araştırması yapılmaz ve dava tek duruşmada bitebilir.

• Evlilik en az 1 yıl sürmüş olmalı: süre, resmî nikâh tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır; fiilen ayrı yaşanması süreyi durdurmaz.
• Birlikte başvuru veya kabul: eşler davayı birlikte açabilir ya da birinin açtığı davayı diğeri kabul edebilir.
• Hâkim, tarafları bizzat dinlemeli: her iki eş duruşmaya katılarak boşanma iradesini serbestçe açıkladığını hâkim önünde doğrulamalıdır; bu şart vekâletle devredilemez.
• Protokolün hâkimce uygun bulunması: boşanmanın malî sonuçları ve çocukların durumuna ilişkin düzenlemenin hâkim tarafından uygun görülmesi gerekir.

Hâkim, protokoldeki düzenlemeleri tarafların ve özellikle çocukların menfaatini gözeterek denetler; gerekli gördüğü değişiklikleri önerebilir. Değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir; kabul edilmezse dava anlaşmalı olmaktan çıkar. Şartlardan biri eksikse — örneğin evlilik 1 yılı doldurmamışsa — anlaşmalı yol kapalıdır ve dava ancak genel hükümlere göre çekişmeli boşanma olarak görülebilir.

Protokol, anlaşmalı boşanmanın kalbidir: mahkeme kararına geçen her hüküm, ileride ilamlı icraya konu edilebilecek bağlayıcı bir düzenlemedir. İyi bir protokol, boşanmanın bütün sonuçlarını tek tek ve infazda tereddüt bırakmayacak açıklıkta düzenler. Eksik bırakılan her konu, boşanmadan sonra yeni bir davanın konusu olur.

• Velayet: ortak çocukların velayetinin hangi tarafta kalacağı; ayrıntı için velayet rehberine bakın.
• Kişisel ilişki: velayeti almayan tarafın çocukla görüşme günleri, saatleri, tatil ve bayram düzeni.
• İştirak nafakası: çocuk için ödenecek aylık tutar ve yıllık artış oranı (örneğin TÜFE oranında artış).
• Yoksulluk nafakası: taraflardan birine nafaka ödenip ödenmeyeceği; ödenmeyecekse feragat açıkça yazılmalı.
• Maddi ve manevi tazminat: talep edilip edilmediği, tutarı ve ödeme planı.
• Mal ve eşya paylaşımı: taşınmazlar, araçlar, banka hesapları ve ev eşyasının paylaşımı; mal paylaşımı rejiminin tasfiyesi.
• Ziynet eşyası ve ortak konut: düğün takılarının durumu ile ortak konutun kime bırakıldığı.

Protokole yazılan her tutar ve tarih net olmalıdır: kim, kime, hangi tutarı, hangi tarihte, hangi hesaba ödeyecek sorularının tamamı metinden okunabilmelidir. Genel bir başlangıç noktası için boşanma dilekçesi örneği sayfasındaki şablonlara bakabilirsiniz; ancak protokol her dosyanın kendi koşullarına göre yazılır.

Anlaşmalı boşanmanın hızı yanıltıcıdır: duruşma beş dakika sürer ama protokoldeki bir cümle yıllarca sizi bağlar. Uygulamada aynı hatalar tekrar eder ve bunların çoğu boşanmadan sonra geri döndürülemez. Yargıtay uygulamasında yerleşik olarak, anlaşmalı boşanmada yoksulluk nafakasından açıkça feragat eden eş, sonradan koşullar değişse bile kendisi için yeniden nafaka talep edemez.

Bir diğer yaygın yanılgı, çocuk adına iştirak nafakasından feragat edilebileceği düşüncesidir: iştirak nafakası çocuğun hakkıdır; velayeti alan taraf protokolde feragat etse bile çocuk adına ileride nafaka istenebilir. Protokolü imzalamadan önce metnin bir avukata kontrol ettirilmesi, tek celselik davanın yıllarca süren yeni davalara dönüşmesini önleyen en ucuz tedbirdir; bu konuda boşanma avukatı rehberimize bakın.

1. 1

   Protokolün hazırlanması ve imzalanması

   Eşler boşanmanın tüm sonuçlarında anlaşır; protokol yazılı hâle getirilip her iki tarafça imzalanır.

2. 2

   Dava dilekçesi ve başvuru

   Dilekçe ve protokol, yerleşim yeri veya son 6 aydır birlikte oturulan yer aile mahkemesine sunulur; harç ve gider avansı yatırılır.

3. 3

   Tensip ve duruşma günü

   Mahkeme dosyayı inceler, eksik yoksa duruşma günü verir; adliyeye göre 1 hafta ile 2 ay arasında değişir.

4. 4

   Tek celse: iradelerin doğrulanması

   Her iki eş duruşmaya bizzat katılır; hâkim boşanma iradelerini ve protokolü sorar, uygun bulursa aynı celsede boşanmaya karar verir.

5. 5

   Gerekçeli karar, kesinleşme ve nüfus

   Gerekçeli karar tebliğ edilir; taraflar istinaftan feragat ederse karar hemen kesinleşir ve mahkeme kesinleşen kararı nüfusa bildirir.

Masraf kalemlerinin dökümü için boşanma davası ücreti ve masrafları, takvimin ayrıntısı için boşanma davası ne kadar sürer rehberlerine bakabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanma duruşması kısa ama şekil şartları bakımından tavizsizdir. Her iki eşin duruşmaya bizzat katılması zorunludur; avukatınız olsa bile hâkim boşanma iradenizi sizin ağzınızdan duymak zorundadır. Taraflardan biri gelmezse boşanma kararı verilemez ve duruşma ertelenir. Hâkim taraflara kimliklerini, boşanmak isteyip istemediklerini ve protokolü serbest iradeleriyle imzalayıp imzalamadıklarını sorar; protokolün maddelerini duruşmada özetleyerek teyit ettirir.

Hâkim, protokolde çocukların veya taraflardan birinin menfaatini zedeleyen bir hüküm görürse değişiklik önerebilir: örneğin iştirak nafakasını düşük bulup artırılmasını isteyebilir ya da kişisel ilişki düzenini çocuğun yaşına göre yeniden şekillendirebilir. Öneriler iki tarafça duruşmada kabul edilirse karar aynı celsede verilir; kabul edilmezse dava anlaşmalı olmaktan çıkar ve çekişmeli usulde devam eder.

Duruşmaya hazırlık basittir: kimlik, varsa avukatınızla birlikte duruşma saatinden önce salonda hazır olmak ve protokol içeriğine hâkim olmak yeterlidir. Hâkimin sorularına protokolle çelişen cevaplar vermek — örneğin duruşmada nafaka tutarından şikâyet etmek — davanın anlaşmalı niteliğini tartışmalı hâle getirir. Bir tarafın ağır hastalık gibi zorunlu hâllerde ses ve görüntü aktarımıyla (e-duruşma/SEGBİS) dinlenmesi bazı mahkemelerce kabul edilmektedir; bu, mahkemenin takdirindedir ve önceden talep edilmelidir.

Evlilik 1 yılı doldurmamışsa anlaşmalı boşanma yolu kapalıdır. Bu durumda dava, genel boşanma sebebine (TMK m. 166/1) dayalı çekişmeli dava olarak açılabilir; ancak davalının davayı kabul etmesi tek başına yeterli değildir, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının delillerle ortaya konması gerekir. Uygulamada 1 yılı bekleyip anlaşmalı yolu kullanmak çoğu zaman daha hızlı ve öngörülebilirdir.

Vazgeçme her aşamada mümkündür: Yargıtay uygulamasında yerleşik olarak, taraflardan biri hüküm kesinleşinceye kadar anlaşmalı boşanma iradesinden dönebilir. Duruşmada iradesini doğrulamayan, gerekçeli kararı istinafa taşıyan veya kesinleşmeden önce açıkça vazgeçtiğini bildiren tarafın bu beyanı üzerine anlaşmalı boşanma hükmü ayakta tutulamaz; dava çekişmeli usulde, deliller toplanarak yeniden görülür. Bu yüzden protokol imzalamak tek başına boşanmayı garanti etmez.