Bilirkişi Raporu Aleyhime Çıktı: Malpraktis Davasında Rapor ve İtiraz Yolları

Malpraktis davasında hâkim tıp insanı değildir; ameliyat tekniğine, ilaç dozuna veya komplikasyon yönetimine ilişkin değerlendirme özel ve teknik bilgi gerektirdiğinden mahkeme bilirkişiye başvurmak zorundadır (HMK m. 266). Uygulamada kusur ve illiyet bağı tartışması neredeyse tamamen bilirkişi raporu üzerinden yürür; usulüne uygun bir rapor alınmadan malpraktis dosyasında hüküm kurulamaz.

Ancak iki gerçeği birlikte tutmak gerekir. Birincisi: bilirkişi raporu takdiri delildir — hâkim raporla bağlı değildir, onu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m. 282). İkincisi: rapor, heyetin hastayı görmesiyle değil, önüne konan tıbbi kayıtları okumasıyla yazılır. Bu yüzden rapordan önce halledilmesi gereken iş, hasta dosyasının eksiksiz toplanmasıdır — heyetin görmediği kayıt, yok hükmündedir.

Aleyhe gelen bir rapor da davanın sonu değildir: rapora itiraz, ek rapor, yeni heyet ve uzman görüşü mekanizmaları tam da bunun için vardır. Bu rehber, raporun kimden alındığından itiraz stratejisine kadar süreci mağdur tarafın gözüyle anlatır.

Yıllarca malpraktis dosyalarının değişmez adresi Adli Tıp Kurumu (ATK), özellikle sorumluluk değerlendirmesi yapan 2. İhtisas Kurulu oldu. Oysa ATK, adli tıp bilirkişiliği konusunda kanunen münhasır yetkili değildir: mahkemeler raporu üniversitelerin ilgili anabilim dallarından, rapor düzenlemeye ehil ve donanımlı akademik heyetlerden de alabilir. Uygulamadaki sorun, mahkemelerin buna rağmen refleks hâlinde ATK'ya dönmesi ve dosyaya özgü olmayan, genel ifadeli raporlarla yetinilebilmesidir.

İkinci kritik standart heyetin bileşimidir: tek branşlı bir bakış, çok disiplinli bir zararı değerlendiremez. Örneğin doğum sırasındaki bir yaralanmada heyette kadın doğum uzmanının yanı sıra pediatrist, çocuk cerrahı ve ortopedist bulunması gerekebilir. İstinaf içtihadı, eksik bileşimli heyetten alınan rapora dayanan hükmü eksik inceleme saymaktadır; AİHM de etkili ve ihtisaslaşmış bilirkişi incelemesini devletin pozitif yükümlülüğü olarak görür.

Mağdur tarafın talep hakkı tam bu noktada devreye girer: raporun hangi kurumdan ve hangi branş bileşimiyle alınacağına ilişkin talepleriniz dilekçeyle dosyaya girmelidir. 'Üniversiteden, içinde şu branş uzmanlarının bulunduğu bir heyetten rapor alınmasını talep ederiz' cümlesi, dosyanın seyrini değiştirebilecek usuli bir hamledir.

Danıştay içtihadı, bilirkişi raporu için net bir kalite standardı koymuştur: rapor 'somut tıbbi verilere dayanan, tereddüte yer vermeyen, tutarlı ve anlaşılır' olmalıdır. 'Yalnızca varsayıma dayalı' tespitlerle yetinen rapor hükme esas alınamaz. Bu standardın pratikte üç ayağı vardır:

• Rapor, olması gereken ile yapılanı gerekçeli biçimde karşılaştırmalıdır: somut olayda hangi tıbbi standart uygulanmalıydı, fiilen ne yapıldı, fark nereden doğdu?
• Sonuç bölümü, mahkemenin ve tarafların sorularının tamamına cevap vermelidir; 'gelişen tablo komplikasyondur' gibi tek cümlelik genel geçer sonuçlar yetersizdir.
• Değerlendirme dosyadaki somut kayıtlara atıf yapmalıdır; bir kayıt yoksa, bu eksikliğin kimin yükümlülüğünü ihlal ettiği ayrıca tartışılmalıdır.

Bu ölçütler soyut değildir: Danıştay, prematüre bebekte görme kaybı (ROP) ve doğumda brakial pleksus yaralanması dosyalarında tam bu gerekçelerle raporları yetersiz bulmuş, eksik incelemeye dayanan hükümleri hukuka aykırı saymıştır. Elinizdeki raporu bu üç ölçüte vurmak, itiraz dilekçenizin iskeletini kendiliğinden oluşturur.

Anayasa Mahkemesi, 25.06.2025 tarihli bireysel başvuru kararında (B. No: 2021/56334) malpraktis yargılaması için çığır açan bir ilkeyi kayda geçirdi: bilirkişi raporuna yönelik ciddi itirazlara cevap vermeyen hüküm, yaşam hakkının usul boyutunu ihlal eder. Mahkemeler, taraf itirazlarını karşılayan ve rapordaki çelişkileri gideren bir gerekçe kurmak zorundadır; ek rapor talebi keyfî biçimde reddedilemez.

Karar, onam tartışması yönünden de önemlidir: AYM'ye göre 'onam formunun dosyada bulunması tek başına yeterli' değildir — formun kapsamı ve hastanın gerçekten aydınlatılıp aydınlatılmadığı yargısal denetime tabidir. Aydınlatılmış onam itirazınız varsa mahkeme bunu, rapor ve gerekçeyle karşılamak zorundadır.

Bu içtihat mağdura somut bir araç verir: itirazlarınız usulünce dosyaya girmiş ve mahkeme bunları karşılıksız bırakmışsa, istinaf ve temyizin ardından Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru gündeme gelir. Bu nedenle itirazların yazılı, numaralı ve belgeye atıflı biçimde dosyaya girmesi, yalnızca o anki tartışma için değil, sonraki tüm kanun yolları için zemin hazırlar.

1. 1

   İki haftalık süreyi kaçırmayın

   Rapor tebliğinden itibaren itiraz süresi kural olarak iki haftadır (HMK m. 281); yetmeyecekse ek süre talep edin. Sessiz kalınan rapor, hükmün zemini hâline gelir.

2. 2

   Raporu kayıtlarla satır satır karşılaştırın

   Heyet hangi belgeleri görmüş? Hemşire gözlem formları, konsültasyon notları, görüntülemeler değerlendirilmiş mi? Değerlendirilmeyen her kayıt, 'eksik inceleme' itirazının somut bir maddesidir.

3. 3

   Heyetin bileşimini sorgulayın

   Zararla doğrudan ilgili branşın uzmanı heyette yoksa bunu açıkça yazın: doğum yaralanmasında pediyatrik değerlendirme, göz dosyasında retina uzmanı eksikliği gibi.

4. 4

   Çelişki ve varsayımları maddeleyin

   Raporun hangi cümlesi hangi kayıtla çelişiyor, hangi sonuç veriye değil varsayıma dayanıyor — genel bir 'katılmıyoruz' yerine numaralı, belgeye atıflı itiraz kaleme alın.

5. 5

   Ek rapor değil, gerekiyorsa yeni kurum isteyin

   İtirazlar ciddiyse aynı heyetten ek rapor çoğu zaman aynı sonucu tekrarlar; donanımlı bir üniversiteden, doğru branş bileşimiyle yeni rapor alınmasını talep edin.

6. 6

   Uzman görüşüyle destekleyin

   HMK m. 293 uyarınca kendi seçtiğiniz uzmandan bilimsel mütalaa alıp dosyaya sunabilirsiniz; nitelikli bir uzman görüşü, mahkemeyi yeni rapor almaya ikna etmenin en etkili yoludur.

Bilirkişi raporlarında en sık görülen sonuç cümlesi, 'gelişen tablo komplikasyondur, hekime atfedilebilir kusur saptanmamıştır' şeklindedir. Oysa hukuki analiz burada bitmez; asıl burada başlar. Yerleşik doktrin şudur: iyi yönetilmeyen komplikasyon malpraktise dönüşür. Sorulması gereken sorular bellidir: komplikasyon zamanında fark edildi mi, gerekli müdahale gecikmeden yapıldı mı, gerekiyorsa donanımlı bir merkeze sevk edildi mi?

Yargıtay, 2025 tarihli bir kararında bu ilkeyi net biçimde uyguladı: kulak ameliyatı sonrası yüz felci gelişen hastada sorun komplikasyonun kendisi değil, yönetimindeki gecikmeydi — onam formunda yüz felci riskinin yazılı olması, kötü yönetimi sorumluluktan kurtarmadı.

İki ek kontrol daha vardır: gerçekleşen risk size usulünce aydınlatılmamışsa, sonuç tıbben komplikasyon sayılsa bile sorumluluk doğabilir; kayıtlar hastanenin organizasyon kusurunu (örneğin sterilizasyon zafiyetini) gösteriyorsa komplikasyon savunması ayrıca çöker. Raporda 'komplikasyon' yazması hâlinde dosyanın bu üç kapıdan yeniden değerlendirilmesi gerekir — ayrıntı için komplikasyon mu, doktor hatası mı rehberimize bakın.

Malpraktis dosyasında genellikle iki ayrı rapor süreci yürür ve bunlar sık karıştırılır. Kusur/illiyet raporu, hekimin ve hastanenin tıbbi standarttan sapıp sapmadığını değerlendirir; ATK 2. İhtisas Kurulu veya üniversite heyetlerinden alınır. Maluliyet raporu ise zararın kalıcı boyutunu — sürekli iş göremezlik oranını — belirler ve tazminat hesabının temel girdisidir.

Maluliyet oranı, olay tarihinde yürürlükte olan yönetmeliğe göre belirlenmek zorundadır: 20.02.2019 ve sonrasındaki olaylarda Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, çocuklarda ÇÖZGER uygulanır. Yanlış yönetmeliğe göre düzenlenmiş rapor, Yargıtay uygulamasında tek başına bozma sebebidir — elinizdeki raporun dayandığı yönetmeliği mutlaka kontrol ettirin.

Bir nüans daha: özel hastane ve hekime karşı sözleşmesel sorumlulukta hekim, en hafif kusurundan dahi zararın tamamından sorumludur. Bilirkişinin 'hekim %25 kusurlu' demesi, tazminatın otomatik olarak dörtte bire inmesi anlamına gelmez; kusur oranı esas olarak sorumluların kendi aralarındaki rücu ilişkisinde rol oynar. Hastanın kendi kusuru (tedaviye ve talimatlara uymama gibi) ise ayrıca indirim sebebi olabilir. Raporların tazminata nasıl dönüştüğünü tazminat kalemleri rehberinde anlattık.