Malpraktis Davası Nasıl Açılır? Adım Adım Yol Haritası

Her kötü tıbbi sonuç dava sebebi değildir. Hekimin borcu hastayı kesin olarak iyileştirmek değil, güncel tıp bilgisine ve mesleki standartlara uygun özenli davranmaktır. Bu nedenle malpraktis davasının merkezindeki soru sonucun ağırlığı değil, müdahale öncesinde, sırasında ve sonrasında özen yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediğidir. Tıbben kabul edilebilir bir risk gerçekleşmişse buna komplikasyon denir ve tek başına kusur oluşturmaz; ancak zamanında fark edilmeyen ve doğru yönetilmeyen komplikasyon malpraktise dönüşür. Bu ayrımın nasıl yapıldığını komplikasyon mu, doktor hatası mı rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Dava yoluna girmeden önce iki sorunun cevabı netleşmelidir: (1) Ortaya çıkan zarar, tıbbi standarttan bir sapmayla mı yoksa öngörülen ve doğru yönetilen bir riskle mi bağlantılı? (2) Zarar ile tıbbi uygulama arasında hukuken aranan illiyet bağı kurulabiliyor mu? Bu iki soru ancak tıbbi kayıtlar üzerinden, sağlık hukukunda deneyimli bir gözle cevaplanabilir. Ön değerlendirme aşaması, hem kazanma ihtimali bulunmayan dosyalarda yıllarca sürecek bir yargılamanın yükünü hem de değerlendirilmeye değer görünen dosyalarda yanlış davalı veya yanlış mahkeme seçimiyle yaşanacak zaman kaybını önler.

Malpraktis iddiasının temeli hasta dosyasıdır; çünkü bilirkişi incelemesi neredeyse tamamen kayıtlar üzerinden yürür. Dava öncesinde toplanması gereken belgeler şunlardır: epikriz (çıkış özeti), ameliyat ve anestezi notları, hemşire gözlem kayıtları, order (tedavi talimat) kayıtları, laboratuvar ve görüntüleme sonuçları (raporlarıyla birlikte görüntülerin kendisi), aydınlatılmış onam formları, konsültasyon notları ve varsa olay bildirim tutanakları. Birden fazla kurumda tedavi görüldüyse her kurumdan ayrı dosya istenmelidir; sorumluluk çoğu zaman kurumlar arası sevk ve takip zincirinde düğümlenir.

Hasta, kayıtlarının bir örneğini isteme hakkına sahiptir ve sağlık kuruluşu bunu veremeyeceğini söyleyemez. Talebin yazılı yapılması, tarihli olması ve verilen belgelerin listelenmesi ispat açısından önemlidir. Dosyanın nasıl talep edileceğini, hangi belgelerin sık sık "unutulduğunu" ve eksik verilen dosyaya karşı ne yapılacağını hasta dosyası nasıl alınır rehberimizde adım adım anlattık.

Malpraktis davasında ilk stratejik karar, davanın kime karşı ve hangi yargı kolunda açılacağıdır. Özel hastane ve serbest çalışan hekimle hasta arasındaki ilişki kural olarak vekâlet sözleşmesi (TBK m. 502 vd.) sayılır ve uyuşmazlık tüketici mahkemesinde (6502 sayılı TKHK) görülür. Kamu hastanelerinde ise hekime doğrudan dava açılamaz (Anayasa m. 129/5, 657 sayılı DMK m. 13); dava idareye karşı, idare mahkemesinde tam yargı davası olarak açılır. Yanlış yargı koluna açılan dava husumet veya görev yönünden reddedilir ve aylar kaybedilir.

Vakıf üniversitesi hastaneleri yönünden İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi daireleri arasında görüş ayrılığı yaşanmış, aynı nitelikteki dosyalar kimi dairede tüketici işlemi, kimi dairede idari uyuşmazlık sayılmıştır. Bu dosyalarda strateji iki yargı kolundaki süreler birlikte gözetilerek kurulmalıdır. Hastaneye mi, hekime mi, yoksa her ikisine birlikte mi dava açılacağı sorusunun ayrıntısı için hastane mi, doktor mu rehberimize bakın.

Özel hastane veya hekime karşı tüketici mahkemesinde açılacak malpraktis davalarında arabuluculuk dava şartıdır (6502 s. TKHK m. 73/A; usul 6325 sayılı Kanun'a tabidir). Arabulucuya başvurmadan açılan dava, esasına girilmeden dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Başvuru, uyuşmazlık konusuna göre yetkili adliyedeki arabuluculuk bürosuna yapılır; süreç kural olarak üç hafta içinde sonuçlandırılır ve zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir (6325 m. 18/A).

Arabuluculuk aşamasını bir formalite olarak görmeyin. İki önemli hukuki etkisi vardır: (1) Arabuluculuk başvurusu, süreç boyunca zamanaşımını durdurur (6325 m. 16/2) — süre sıkışıklığı yaşayan dosyalarda bu başvuru aynı zamanda bir güvence mekanizmasıdır. (2) Taraflar anlaşamazsa düzenlenen son tutanak, dava dilekçesine eklenmesi zorunlu belgedir. Uygulamada sağlık kuruluşları ve sigortacılar bu masada ciddi rakamlar da teklif edebilmektedir; ancak dosyanın gerçek değeri bilirkişi incelemesinden önce tam bilinemeyeceği için, erken aşamada yapılan anlaşmaların kapsamı dikkatle değerlendirilmelidir. Anlaşma tutanağı ilam niteliğindedir ve aynı konuda yeniden dava açılmasını engeller.

Devlet hastanesi, şehir hastanesi veya devlet üniversitesi hastanesindeki zararlarda süreç farklı işler. Dava açmadan önce, zararı öğrendiğiniz tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde olaydan itibaren 5 yıl içinde ilgili idareye (Sağlık Bakanlığı veya rektörlük) yazılı tazminat başvurusu yapmak zorunludur (İYUK m. 13). İdare başvuruyu kısmen veya tamamen reddederse ya da süresinde cevap vermeyerek zımnen reddetmiş sayılırsa, ret üzerine 60 gün içinde idare mahkemesinde tam yargı davası açılır.

Bu süreler zamanaşımı değil hak düşürücü süredir: durmaz, kesilmez ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. Uygulamada hak kaybının bir numaralı sebebi, ailelerin tedavi ve yas sürecinde 1 yıllık başvuru süresini kaçırmasıdır. Başvuru basit bir dilekçeyle yapılabilir; zarar kalemlerini ve olayı özetlemesi yeterlidir. Sürelerin dosyanıza göre nasıl hesaplandığını malpraktis zamanaşımı rehberimizde tablo hâlinde bulabilirsiniz.

1. 1

   Hasta dosyası ve delillerin toplanması

   Tedavi gördüğünüz her kurumdan kayıtların tamamı yazılı taleple istenir; onam formları, görüntüleme ve hemşire kayıtları özellikle kontrol edilir. Tanık bilgileri ve tedavi giderlerine ilişkin belgeler bu aşamada dosyalanır.

2. 2

   Hukuki ve tıbbi ön değerlendirme

   Dosya, komplikasyon–malpraktis ayrımı, illiyet bağı, doğru davalı ve görevli mahkeme yönünden incelenir; zamanaşımı ve hak düşürücü süreler takvime bağlanır.

3. 3

   Arabuluculuk (özel sağlık) veya idareye başvuru (kamu)

   Özel hastane ve hekime karşı dava şartı arabuluculuk tamamlanır; kamu hastanesinde İYUK m. 13 kapsamında idareye yazılı başvuru yapılır. Her iki yol da süre güvencesi sağlar.

4. 4

   Davanın açılması

   Görevli mahkemede dava dilekçesi verilir. Zararın tam tutarı bilirkişi incelemesinden önce bilinemeyeceği için dava çoğu zaman belirsiz alacak davası (HMK m. 107) olarak açılır; tutar rapor sonrası artırılır.

5. 5

   Bilirkişi incelemesi

   Mahkeme, kusur ve illiyet için Adli Tıp Kurumu veya üniversite bilirkişi kuruluna; tazminat hesabı için aktüerya bilirkişisine başvurur. Rapora itiraz hakkı sürecin en önemli araçlarındandır.

6. 6

   Karar, istinaf ve temyiz

   İlk derece kararına karşı bölge adliye/idare mahkemesinde istinaf, koşulları varsa Yargıtay veya Danıştay'da temyiz yolu açıktır. Tazminat, kesinleşme beklenmeden icraya konulabilir; ancak istinaf aşaması toplam süreyi uzatır.

Malpraktis davası büyük ölçüde bilirkişi raporu üzerinden kazanılır veya kaybedilir. Mahkemeler uygulamada kusur incelemesini çoğunlukla Adli Tıp Kurumu'na (ATK) yaptırır; ancak ATK bu konuda kanunen münhasır yetkili değildir. Yargıtay ve Danıştay içtihadı, raporun "somut tıbbi verilere dayanan, tereddüte yer vermeyen, tutarlı ve anlaşılır" olmasını arar; salt "komplikasyondur" diyen, olayın gelişimini tartışmayan genel raporlar hükme esas alınamaz. Doğum hasarı gibi çok disiplinli olaylarda raporun ilgili tüm uzmanlıklardan oluşan bir kuruldan alınması gerekir.

Taraflar rapora itiraz edebilir, ek rapor veya üniversite kurulundan yeni rapor isteyebilir. Anayasa Mahkemesi, bilirkişi raporuna yapılan ciddi itirazların karşılanmamasını yaşam hakkının usul boyutunun ihlali saymıştır; yani itiraz hakkı biçimsel değil, sonuç alınabilir bir haktır. Raporun nasıl okunacağı, hangi eksikliklerin bozma sebebi olduğu ve itirazın nasıl kurgulanacağı için bilirkişi raporu rehberimize bakın. Aleyhe gelen ilk rapor davanın sonu değildir; çelişen raporlar üst kurullara taşınabilir.

Malpraktis davaları, bilirkişi aşamasının ağırlığı nedeniyle hukuk davalarının en uzun soluklularındandır; ilk derece yargılaması çoğu dosyada birkaç yılı bulur, istinaf ve temyiz süreyi uzatır. Masraf tarafında ise başlangıç yükü sanıldığı kadar ağır değildir: dava belirsiz alacak davası olarak açıldığında nispi harç başlangıçta düşük bir tutar üzerinden yatırılır, tutar artırıldıkça tamamlanır.

Adli yardım koşullarını taşıyan hastalar için harç ve gider avansından muafiyet mümkündür; ayrıca davayı kazanan taraf lehine yargılama giderleri ve karşı vekâlet ücretine hükmedilir. Dosyanızın ilk incelemesi için ön değerlendirme sayfamızı kullanabilirsiniz; hangi belgelerle geleceğinizi bilmek süreci kısaltır.