Hastaneyi mi Doktoru mu Dava Etmeliyim? Cevap Hastanenin Türüne Göre Değişir

Malpraktis davasında ilk ve en kritik karar, kime karşı dava açacağınızdır. Hukukta buna husumet denir: davanın doğru davalıya yöneltilmesi. Yanlış davalıya açılan dava, tıbbi hata iddiası ne kadar güçlü olursa olsun, esası hiç incelenmeden reddedilebilir. Örneğin devlet hastanesindeki bir hata için doğrudan doktora dava açarsanız, mahkeme hatayı tartışmaz bile; davayı husumet yokluğundan reddeder ve üstüne karşı taraf vekâlet ücreti ödersiniz.

Doğru davalı sorusunun cevabı, tedavi gördüğünüz kurumun türüne göre değişir: devlet hastanesi, özel hastane, devlet üniversitesi hastanesi, vakıf üniversitesi hastanesi ve serbest çalışan hekim için farklı rejimler geçerlidir. Davalı seçimi aynı zamanda görevli mahkemeyi, dava öncesi zorunlu adımları ve zamanaşımı sürelerini belirler.

Kamu hastanesinde — devlet hastanesi, şehir hastanesi, devlet üniversitesi hastanesi — gerçekleşen tıbbi zararlarda dava, hekime karşı değil idareye karşı açılır. Dayanak Anayasa m. 129/5 ve 657 sayılı Kanun m. 13'tür: kamu görevlilerinin görevleriyle ilgili kusurlarından doğan tazminat davaları ancak idare aleyhine açılabilir. Yargıtay bu kuralı katı uygular: hekimin 'dikkatsizlik ve tedbirsizliğe' dayalı fiilleri dahi hizmet kusuru sayılır ve doktora doğrudan açılan dava, esası incelenmeden husumet yokluğundan reddedilir.

Süreç iki aşamalıdır. Önce zararı öğrendiğiniz tarihten itibaren 1 yıl içinde (her hâlde olaydan itibaren 5 yıl) idareye yazılı başvuru yapılır (İYUK m. 13); idare talebi reddederse veya cevapsız bırakırsa 60 gün içinde idare mahkemesinde tam yargı davası açılır. Bu süreler zamanaşımı değil hak düşürücü süredir: kesilmez, durmaz ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. Ayrıntılı süre tablosu için zamanaşımı rehberimize bakın.

Kuralın dar bir istisnası vardır: hekimin görevinden ayrılabilen salt kişisel kusuru — örneğin kasıtlı bir eylem — söz konusuysa adli yargıda hekime doğrudan dava gündeme gelebilir. Ancak bu istisna uygulamada dar yorumlanır ve her dosyada ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Özel hastaneye adım attığınız anda hastane işleticisiyle hastaneye kabul sözleşmesi kurulur. Bu sözleşme yalnızca oda ve bakım hizmetini değil, tıbbi hizmetin bütününü kapsar: hastane, bünyesinde çalışan hekim ve sağlık personelinin hatalarından yardımcı kişi sıfatıyla (TBK m. 116), ayrıca nöbet düzeni, sterilizasyon, kayıt sistemi ve konsültasyon organizasyonu gibi yapısal eksikliklerden organizasyon kusuru başlığıyla sorumludur. Hekim ise hastayla arasındaki vekâlet ilişkisi (TBK m. 502 vd.) gereği en hafif kusurundan dahi sorumlu tutulur.

Pratik sonuç: özel hastane dosyasında kural olarak hem hekim hem hastane birlikte dava edilir ve ikisi zarardan müteselsilen sorumludur — tazminatın tamamını dilediğinizden isteyebilirsiniz; kusurun aralarında nasıl paylaşılacağı sizin değil, onların iç ilişkisinin (rücunun) konusudur. Hastanenin 'o doktor bizim kadromuzda değil' savunması da otomatik kurtuluş sağlamaz: hastanenin sorumluluğu hizmeti kendi organizasyonu içinde sunmasından doğar ve bu savunmanın geçerliliği somut çalışma ilişkisine göre mahkemece değerlendirilir.

Görevli mahkeme tüketici mahkemesidir (6502 s. TKHK); tedavi bedelini SGK ödemiş olsa bile bu değişmez. Dava açılmadan önce dava şartı arabuluculuk aşamasından geçilmesi zorunludur (TKHK m. 73/A) ve arabuluculuk başvurusu zamanaşımını durdurur. Sürecin tamamı için malpraktis davası nasıl açılır rehberimize bakın.

Vakıf üniversitesi hastaneleri, Türk malpraktis uygulamasının en tartışmalı görev sorusudur. Bir görüşe göre vakıf üniversitesi hastanesindeki tedavi bir tüketici işlemidir ve dava tüketici mahkemesinde açılır; diğer görüşe göre vakıf üniversiteleri kanunla kurulan kamu tüzel kişileri olduğundan dava idari yargıda açılmalıdır. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi daireleri arasında dahi bu konuda ayrılık yaşanmıştır:

Bu ikilik mağdur için somut bir risk üretir: yanlış yargı yolunda açılan dava aylar kaybettirir ve idari yoldaki 1 yıllık başvuru süresi bu arada dolabilir. Uygulamadaki güvenli strateji, iki süre rejimini birden gözetmek — yani en kısa süre olan idari takvime göre davranmak ve gerekiyorsa idareye başvuruyu süresi içinde yaparak köprüyü açık tutmaktır. Hangi yolun seçileceği, hastanenin statüsü ve güncel içtihat birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Türkiye'de her hekim, Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası yaptırmak zorundadır. Bu poliçenin mağdur açısından kritik sonucu şudur: zarar gören, TTK m. 1478 uyarınca tazminat alacağını doğrudan sigorta şirketinden, sigorta bedeline kadar talep edebilir. Yani doktoru veya hastaneyi dava etmeden ya da onlarla birlikte, sigortacıya karşı da talep yöneltilebilir.

01.11.2025 tarihinden itibaren geçerli tarifeyle teminatlar önemli ölçüde artırıldı: risk grubuna göre olay başına 1, 2, 3 veya 4 milyon TL, hekim başına yıllık toplam 9 milyon TL. Sigortacıya karşı dava asliye ticaret mahkemesinde görülür ve poliçe limiti talebin tavanını oluşturur; limiti aşan zarar için hekim ve hastaneye karşı talep devam eder.

Sigortacıya yönelmenin pratik avantajı ödeme gücüdür: hekimin şahsi malvarlığını kovalamak yerine kurumsal bir ödeyiciyle karşı karşıya olursunuz. Kamu hastanesi dosyalarında dahi hekimin zorunlu poliçesi devrededir. Hangi davalı kombinasyonunun sizin dosyanızda doğru olduğu, zararın büyüklüğüne ve limitlere göre belirlenir.

Karma davalı senaryolar uygulamada sık görülür: hasta önce özel hastanede, sonra devlet hastanesinde tedavi görmüştür ve her iki aşamada da hata iddiası vardır. Kamu hekimi ile özel hastane aynı davada birlikte dava edilirse mahkeme dosyayı tefrik eder — kamu ayağı idari yargıya, özel ayağı tüketici mahkemesine gider. Yargıtay uygulaması bu yöndedir.

Görevsiz veya yanlış yargı yolunda açılan dava her zaman doğrudan hak kaybı demek değildir; usul hukuku bazı köprüler tanır. Ancak her köprünün kendi koşulu ve kısa, kesin süreleri vardır ve bunların kaçırılması telafisizdir. En güvenli yol, davayı en baştan doğru davalıya karşı, doğru mahkemede açmaktır.

Davalı stratejisi aynı zamanda tazminatın fiilen tahsil edilebilirliğini belirler: hangi davalının ödeme gücü var, sigorta limiti ne kadar, karşınızda idare mi özel kurum mu var — bu sorular tazminat kalemlerinin doğru kurgulanması kadar önemlidir. Dosyayı bu gözle en başta değerlendiren deneyimli bir malpraktis avukatı, yanlış kapıda kaybedilecek ayları önler.

Bazı senaryolar kural tablosunun dışına taşar ve hukuki nitelendirmeyi değiştirir:

• SGK anlaşmalı özel hastane: Tedavi bedelini SGK ödemiş olsa bile ilişki özel hukuk ilişkisidir; dava yine tüketici mahkemesinde, hastane ve hekime karşı açılır.
• Estetik amaçlı işlemler: Estetik ameliyat, diş protezi, saç ekimi gibi belirli bir sonucun taahhüt edildiği işlemler vekâlet değil eser sözleşmesi (TBK m. 470 vd.) sayılır; hekim sonuçtan sorumludur. Ayrıntı için estetik ameliyat hatası rehberimize bakın.
• Acil servise bilinçsiz getirilen hasta: Sözleşme ilişkisi kurulamadığından sorumluluk haksız fiil hükümlerine göre belirlenir; bu, zamanaşımı rejimini de değiştirir.
• Aile hekimi: Kamu görevlisi statüsündedir; dava idareye karşı idari yargıda açılır.
• Serbest hekim (muayenehane): Dava doğrudan hekime karşı tüketici mahkemesinde açılır; hekimin zorunlu sigortacısı da ayrıca muhatap alınabilir.

Aynı olay zincirinde bu kategorilerden birkaçı bir arada bulunabilir — örneğin özel muayenehanede başlayıp devlet hastanesinde devam eden bir tedavi süreci. Bu tür dosyalarda davalıların ve mahkemelerin haritası dava açılmadan önce çıkarılmalı, süreler her ayak için ayrı ayrı takip edilmelidir.