Göz Ameliyatından Sonra Görme Kaybı: Doktor Hatası mı, Komplikasyon mu?

Göz cerrahisinde enfeksiyon, kanama, retina dekolmanı gibi istenmeyen sonuçlar, hekim tüm özeni gösterse bile belirli bir olasılıkla gerçekleşebilir; bunlara hukuken komplikasyon denir ve tek başına sorumluluk doğurmaz. Ancak yerleşik yargı yaklaşımı nettir: iyi yönetilmeyen, zamanında fark edilmeyen veya geç müdahale edilen komplikasyon malpraktise dönüşür. Yani soru yalnızca "enfeksiyon olur mu?" değil; "enfeksiyon bulguları ne zaman fark edildi, ne yapıldı?" sorusudur.

Bir görme kaybı dosyasında dört temel soru sorulur: ameliyat öncesi değerlendirme ve hazırlık yeterli miydi; olumsuz gelişme zamanında tespit edildi mi; tespit edilince gecikmeksizin doğru müdahale yapıldı mı veya ileri merkeze sevk edildi mi; gerçekleşen risk, ameliyattan önce usulüne uygun biçimde aydınlatılmış onamla hastaya anlatılmış mıydı? Bu sorulardan herhangi birine olumsuz yanıt veriliyorsa, sonuç tıbben komplikasyon olarak adlandırılsa bile hukuki sorumluluk gündeme gelir. Ayrımın genel çerçevesi için komplikasyon mu, doktor hatası mı rehberine bakabilirsiniz.

Katarakt ameliyatı sonrası göz içi enfeksiyonu (endoftalmi), göz cerrahisinin bilinen ve korkulan komplikasyonudur. Ancak endoftalminin "bilinen risk" olması, dosyayı kapatmaz; asıl inceleme ameliyathane ve sterilizasyon süreçlerine yönelir. Aynı gün seri hâlde yapılan ameliyatlarda birden fazla hastada enfeksiyon çıkması, ortak kullanılan ilaç ve solüsyonlar, aletlerin usulüne uygun steril edilmeden yeniden kullanılması gibi bulgular, tabloyu bireysel komplikasyon olmaktan çıkarıp hastanenin organizasyon kusuruna dönüştürür.

Nitekim Yargıtay, katarakt ameliyatı sonrası endoftalmi gelişen güncel bir dosyada, kayıtlarda ilaç ve aletlerin ortak kullanıldığının ve yalnızca yıkanarak tekrar kullanıma alındığının görülmesi üzerine salt komplikasyon savunmasını kabul etmemiş; öncelikle hastanenin organizasyon sorumluluğuna, ayrıca ameliyathanedeki sterilizasyon koşullarını gözetmeyen hekimin sorumluluğuna işaret etmiştir. Bu yaklaşım, komplikasyon savunmasının sınırlarını gösterir: süreç yönetimi kusurluysa "bu bilinen bir risktir" demek hastaneyi kurtarmaz. Hastane kaynaklı enfeksiyonların genel çerçevesi için hastane enfeksiyonu rehberine bakın.

Endoftalmi dosyalarında zaman çizelgesi hayati önemdedir: ameliyat sonrası ağrı, görme azalması ve kızarıklık şikâyetlerinin hangi tarihte bildirildiği, hekimin bu şikâyetlere ne zaman ve nasıl yanıt verdiği, göz içi örnek alma, vitrektomi veya ileri merkeze sevkin gecikip gecikmediği tek tek incelenir. Komplikasyonun kendisi değil, yönetimindeki gecikme çoğu dosyada sorumluluğun asıl kaynağıdır.

Gözlükten kurtulma amacıyla yapılan lazer işlemleri (LASIK, PRK, SMILE vb.) tıbbi zorunluluktan değil, hastanın tercihinden doğar. Yargı uygulamasında bu tür seçime bağlı, sonuç beklentisi yaratan işlemler için eser sözleşmesi nitelendirmesi tartışılır: hekim belirli bir sonucu taahhüt etmişse, sonucun gerçekleşmemesi kusur tartışmasından bağımsız olarak sorumluluk doğurabilir. Hangi işlemin tedavi (vekâlet), hangisinin sonuç taahhütlü (eser) sayılacağı dosyaya göre belirlenir; reklam metinleri, fiyat teklifleri ve hekimin açıklamaları bu nitelendirmede delil olur.

Seçime bağlı işlemlerde aydınlatma yükümlülüğü en geniş kapsamıyla uygulanır: kuru göz, gece görüş bozuklukları, düzeltmenin gerilemesi, ektazi gibi riskler; işlemin kimlere uygun olmadığı (kornea kalınlığı, kararsız numara gibi dışlama ölçütleri) ve gözlük/lens gibi alternatifler açıkça anlatılmalıdır. Uygunluk ölçütlerini taşımayan hastaya lazer uygulanması, başlı başına endikasyon hatası olarak değerlendirilebilir. İmzalatılan genel matbu formlar, işleme özgü riskleri içermiyorsa aydınlatma yükümlülüğünü karşılamaz; ayrıntı için aydınlatılmış onam rehberine bakın.

Eser sözleşmesi nitelendirmesinin pratik bir sonucu da süredir: zamanaşımı kural olarak 5 yıl (TBK m. 147/6), yüklenicinin ağır kusuru hâlinde 20 yıldır (TBK m. 478). Estetik amaçlı işlemlerdeki benzer rejim için estetik ameliyat rehberimizdeki açıklamalar yol göstericidir.

Görme kaybı davalarının en ağır grubu, prematüre doğan bebeklerde gelişen prematüre retinopatisi (ROP) dosyalarıdır. ROP, erken doğan bebeklerde retina damarlarının tamamlanmamış gelişiminden kaynaklanır; zamanında tarama ve müdahale ile körlüğün önlenebildiği bir tablodur. Bu nedenle hukuki inceleme, hastalığın kendisine değil organizasyona yönelir: riskli bebek için göz muayenesi planlandı mı, aile tarama gerekliliği konusunda bilgilendirildi mi, kontrol randevuları takip edildi mi, tedavi gereken evrede lazer veya enjeksiyon için zamanında sevk yapıldı mı?

Danıştay, ROP'a bağlı görme kaybı dosyasında bilirkişi raporlarına ilişkin standardı açıkça ortaya koymuştur: hükme esas alınacak rapor somut tıbbi verilere dayanan, tereddüte yer vermeyen, tutarlı ve anlaşılır nitelikte olmalıdır. Genel geçer ifadelerle "komplikasyondur" diyen raporlar bozma sebebidir. Bu standart, aileler için önemli bir güvencedir: yetersiz raporla verilen ret kararı kesin bir son değildir; rapora itiraz ve yeni kurul incelemesi mümkündür. ROP sürecinin bütünü — tarama takvimi, sorumluluk zinciri ve dava yolu — için prematüre bebekte görme kaybı rehberimize bakın.

Göz ameliyatları hem kamu hastanelerinde hem de yaygın biçimde özel göz merkezlerinde ve hastane zincirlerinde yapılır; dava yolu buna göre değişir. Kamu hastanesindeki zararlar için dava idareye karşı idare mahkemesinde tam yargı davası olarak açılır ve zararı öğrenmeden itibaren 1 yıl içinde idareye yazılı başvuru zorunludur (İYUK m. 13). Özel merkezlerde ise ilişki kural olarak vekâlet sözleşmesidir; dava tüketici mahkemesinde açılır ve öncesinde dava şartı arabuluculuk aşamasından geçilir.

Görme kaybında sürelerin başlangıcı ayrıca önemlidir: görme azalması çoğu zaman aşamalı ilerler ve kalıcı kaybın kesinleşmesi aylar alabilir. Yargı uygulamasındaki gelişen durum yaklaşımı uyarınca, zararın kapsamının kesin sağlık kurulu raporuyla öğrenilebildiği hâllerde süreler bu öğrenme tarihinden hesaplanabilir. Yine de en güvenli yol, kalıcı hasar şüphesi doğduğu anda harekete geçmektir; süre rejimlerinin tamamı zamanaşımı rehberinde tablo hâlinde açıklanmıştır.

Görme, maluliyet değerlendirmesinde en yüksek oranlara ulaşabilen işlevlerdendir; tek gözde veya iki gözde kayıp, olay tarihinde yürürlükteki engellilik değerlendirme yönetmeliğine göre sağlık kurulu raporuyla oranlanır. Bu oran; sürekli iş göremezlik tazminatının, bakıcı giderinin ve ekonomik geleceğin sarsılması kaleminin temelini oluşturur (TBK m. 54). İki gözde ileri kayıpta başkasının bakımına muhtaçlık gündeme gelir ve bakıcı gideri yaygın uygulamada brüt asgari ücret esas alınarak hesaplanır. Kalemlerin tamamı için tazminat kalemleri rehberine bakın.

Cerrahi branşlarda hekimin zorunlu mesleki sorumluluk sigortası bulunur ve zarar gören, poliçe limitine kadar sigorta şirketine doğrudan dava açabilir (TTK m. 1478). Bu imkân, özellikle küçük ölçekli özel merkezlerde tahsilat riskini azaltan önemli bir güvencedir. Manevi tazminat ise ayrıca istenir; ağır görme kaybında hastanın yakınları da manevi tazminat talep edebilir (TBK m. 56/2).