Karşı Taraf Alkollü veya Sigortasızsa Tazminatı Kim Öder?

Türkiye'de her motorlu aracın zorunlu trafik sigortası (ZMSS) yaptırması yasal zorunluluktur; buna rağmen trafikte önemli sayıda sigortasız araç bulunur. Kanun koyucu bu boşluğu Güvence Hesabı ile kapatmıştır (5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.14): sigortasız aracın karıştığı kazalarda ölüm, sakatlanma ve sağlık giderleri gibi bedensel zararlar, sigorta şirketi yerine bu hesaptan karşılanır.

Güvence Hesabı, sigorta şirketlerinin katkılarıyla oluşturulan ve kamu gözetiminde çalışan bir havuzdur; ödeme kapasitesi bir şirketin iflasına bağlı değildir. Kritik sınır şudur: Hesap kural olarak bedensel zararları karşılar — aracınızın hasarı gibi maddi (eşya) zararlar, yalnızca sigortacının ruhsatının iptali veya iflası hâlinde Hesap kapsamına girer. Sigortasız araç çarpması nedeniyle araç hasarınız için muhatap, doğrudan sigortasız aracın sürücüsü ve işletenidir.

Hesabın sorumluluğu, kaza tarihinde geçerli zorunlu sigorta limitleriyle sınırlıdır; yani Güvence Hesabı'ndan, o yıl bir sigorta şirketinden istenebilecek olandan fazlası istenemez. Limiti aşan zarar için yine sürücü ve işletene gidilir.

Uygulamada en sık iki senaryo görülür. Birincisi sigortasız araç: kaza tespit tutanağında karşı aracın poliçe bilgisi yer almıyorsa veya poliçe kaza tarihinde geçersizse, başvuru Güvence Hesabı'na yapılır. İkincisi kaçan araç: çarpıp kaçan aracın plakası hiç alınamadıysa, tespit edilemeyen araç hükümleri uygulanır. Yayalar için bu senaryonun ayrıntılarını yaya kazaları rehberinde anlattık.

Kaçan araç dosyalarında en önemli adım, kazanın ve araç tespiti için çaba gösterildiğinin belgelenmesidir: polis/jandarma tutanağı, kamera kayıtları için başvurular ve tanık beyanları. "Aracı bulamadık" sonucu resmi kayıtla desteklenmezse Hesap, tespit edilememe şartının gerçekleşmediği itirazını gündeme getirebilir.

Yaygın bir yanılgı, alkollü sürücünün sigortasının "ödemeyeceğidir". Doğrusu şudur: zorunlu trafik sigortası zarar gören üçüncü kişileri korur; sürücünün alkollü olması, mağdura karşı ileri sürülebilecek bir savunma değildir. Sigorta şirketi tazminatı size öder; ardından koşulları varsa kendi sigortalısına (sürücüye/işletene) rücu eder — yani ödediğini ondan geri ister. Rücu ilişkisi sizi ilgilendirmez ve tahsilatınızı geciktirme gerekçesi yapılamaz.

Rücunun koşulları Genel Şartlarda düzenlenir ve uygulamada alkolün kazanın oluşumunda etkili olması aranır; Yargıtay uygulamasında salt alkollü olmanın değil, güvenli sürüş yeteneğinin kaybı ile kaza arasındaki bağın araştırıldığı yerleşiktir. Bu tartışma sigortacı ile kendi sigortalısı arasındadır — mağdur yönünden ödeme yükümlülüğü değişmez.

Alkollü kazanın bir de ceza boyutu vardır: alkollü araç kullanma, duruma göre trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçunu (TCK m.179) oluşturur; yaralanma veya ölüm varsa taksirle yaralama/öldürme hükümleri devreye girer. Ceza dosyasındaki alkol raporu ve kusur incelemesi, tazminat dosyanızda güçlü delildir; kusur tartışmalarında alkol tespiti çoğu zaman belirleyici olur.

Her iki senaryoda da süreç, dava öncesi yazılı başvuru ile başlar (KTK m.97): alkollü sürücü senaryosunda karşı aracın sigortacısına, sigortasız/kaçan araç senaryosunda Güvence Hesabı'na. Başvuru 15 gün içinde sonuçsuz kalır veya eksik ödeme yapılırsa, dava ya da Sigorta Tahkim Komisyonu yolu açılır — zorunlu sigortalara ilişkin uyuşmazlıklarda tahkim yolu Güvence Hesabı'na karşı da kullanılabilmektedir.

• Kaza tespit tutanağı (polis/jandarma tutanağı; kaçan araçta olayın resmi kaydı)
• Sağlık belgeleri: epikriz, ameliyat notları, istirahat raporları; kalıcı sakatlıkta yönetmeliğe uygun maluliyet raporu
• Alkol raporu / ceza dosyası bilgileri (alkollü sürücü senaryosunda)
• Ölümlü kazada veraset ilamı, ölüm belgesi, gelir belgeleri
• Hesap dökümü talebi için banka bilgileri ve kimlik

Gerekli belgeler iletildikten sonra ödeme yükümlülüğü 8 iş günü içinde doğar (KTK m.99); bu tarihten sonra ödenmeyen kısma temerrüt faizi işler. Teklif edilen tutarı imzalamadan önce mutlaka hesaplatın: yetersiz tutarla kapatılan dosyalarda dahi fark talebi mümkün olabilir, ancak en sağlıklısı baştan doğru tutarı istemektir.

Güvence Hesabı'na yönelen talepler de trafik kazası zamanaşımına tabidir: zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her hâlde kazadan itibaren 10 yıl (KTK m.109). Kaza suç oluşturuyorsa süre uzar: yaralanmada uygulamada 8 yıl, ölümde 15 yıl (KTK m.109/2). Kaçan araç dosyalarında "sorumlunun öğrenilememesi" sürelerin işleyişini karmaşıklaştırabilir — bu dosyalarda süre analizi mutlaka dosya bazında yapılmalıdır.

Süre uzun görünse bile bekletmemenin iki pratik nedeni vardır. Birincisi delil: kamera kayıtları kısa sürede silinir, tanıklar kaybolur, araç izleri soğur — kaçan araç dosyası en çok ilk haftalarda kurtarılır. İkincisi faiz ve enflasyon: başvuru geciktikçe temerrüt tarihi ötelenir ve alacağın gerçek değeri erir.

Limitler kaza tarihine göre uygulanır: 2024'te yaşanmış bir kaza için 2026 limiti değil, kaza yılının limiti esas alınır. Güvence Hesabı da aynı limitlerle sorumludur. Hesaplanan tazminatın limiti aştığı ağır dosyalarda — özellikle birden fazla ağır yaralının aynı kaza limitinden pay aldığı durumlarda — aşan kısım için sürücü ve işletene karşı dava yolu planlanmalıdır.